Nieuwe Kerk

Het Timpe-orgel in de Nieuwe Kerk

Het Timpe-orgel in de Nieuwe Kerk te Groningen is uniek in haar soort en één van de weinige 3-klaviers orgels in Nederland in de z.g. Biedermeierstijl. Enerzijds zijn bij dit instrument veel nieuwe elementen doorgevoerd ten opzichte van de tot dan toe geldende bouwstijl. Anderzijds is de invloed van de barok nog prominent aanwezig, zowel in de klank als bij het orgelfront, dat als vrije kopie van het grote Haarlemse Bavo-orgel is geconcipieerd. Vandaar dat op dit instrument een breed scala van orgelliteratuur uit diverse eeuwen kan worden vertolkt.

Eind 18de eeuw probeerde men van hogerhand de ‘beschaafde’ zingwijze in te voeren. Dat ging zelfs gepaard met volksoproeren en klassestrijd. Daarom beoogde men rond 1830 een slanke en heldere, licht ‘ruisende’ klankkarakteristiek die niet te sterk moest zijn om de kerkelijke gemeente niet al te zeer tot ongecontroleerd luid zingen te stimuleren, hetgeen in die tijd nog steeds vaak gebeurde.

Bij de restauratie in 1976 werden de grote mensuurwijzigingen die in de 19e- en 20e eeuw hadden plaatsgevonden grotendeels teruggebracht naar het oorspronkelijke Timpeconcept. De destijds aangebrachte intonatie is deels volgens authentieke gegevens, deels volgens moderne inzichten die afwijken van die van Timpe.

In 2008-2009 heeft een omvangrijke restauratie plaatsgevonden van de mechanieken en de klaviatuur, alsmede een technisch herstel van de grootste frontpijpen. Dit werk werd uitgevoerd door Mense Ruiter Orgelmakers te Zuidwolde met Stef Tuinstra (orgeladviseur van de Protestantse Gemeente Groningen) en Rudi van Straten (RCE) als adviseurs. Het schilderwerk is hierbij op basis van de bestaande kleurstelling hersteld en opgefrist door Helmer Hut. Een herintonatie (meer in de geest van Timpe dan in 1978 het geval was) als 2e fase lag nog in de toekomst besloten. Tijdens de opening op 6 november 2009 werd een dvd met beeldmateriaal van het hele restauratieproces aangeboden aan de burgemeester. De dvd is nu te koop op www.nieuwekerkgroningen.nl.

De beoogde 2e fase van de restauratie wordt momenteel uitgevoerd, eveneens door Mense Ruiter Orgelmakers met Peter van Dijk als adviseur. Het 2e faseplan omvat een aanvullend pijponderzoek en een volledige herintonatie in de stijl van Timpe, tezamen met technische en stabiliserende verbeteringen aan het pijpwerk. Dit grote karwei aan het bijna 2.500 pijpen tellende instrument zal eind 2017 gereed zijn.